Küresel yenilenebilir enerji kapasitesinde 2028’e kadar öngörülen 3 bin 700 gigavatlık büyümenin yüzde 56’sını Çin, yüzde 12’sini AB, yüzde 9’unu ABD, yüzde 5’ini Hindistan ve yüzde 3’ünü Brezilya olmak üzere 31 ülke saÄŸlıyor.
Yenilenebilir enerjide 2028’e kadar beklenen “benzeri görülmemiÅŸ” büyümenin yüzde 85’i Çin, ABD, Hindistan, Brezilya ve Avrupa BirliÄŸi (AB) olmak üzere dünyadaki 200’ün üzerinde ülkeden sadece 31’inde yoÄŸunlaşırken, geliÅŸmekte olan ve az geliÅŸmiÅŸ ülkeler zor finansman koÅŸulları nedeniyle temiz enerji dönüşümünde geride kalıyor.
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) Yenilenebilir 2024 raporundan derlediÄŸi bilgilere göre, küresel yenilenebilir enerji kapasitesi 2028’e kadar 3 bin 700 gigavat artışla 7 bin 300 gigavata yükselecek. Bu artışın yüzde 73’ü tek başına güneÅŸ enerjisinden saÄŸlanırken, güneÅŸ enerjisindeki büyümenin yüzde 42’si ise çatılarda kurulan güneÅŸ enerjisi santrallerinden gelecek.
GüneÅŸ ve rüzgar enerjisi toplamda 2028’e kadar öngörülen büyümenin yüzde 95’ini oluÅŸturacak. Yenilenebilir enerji kaynaklarının dünya elektrik üretiminde 2022’de yüzde 29 olan payı 2028 itibarıyla yüzde 42’ye yükselecek.
Dünyadaki yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030’a kadar 9 bin 130 gigavata ulaÅŸacağı tahmin ediliyor. Bu kapasite büyüklüğü ülkelerin geçen yıl Dubai’de düzenlenen BirleÅŸmiÅŸ Milletler Ä°klim DeÄŸiÅŸikliÄŸi Çerçeve SözleÅŸmesi 28. Taraflar Konferansı’nda küresel yenilenebilir enerji kapasitesini üç katına çıkararak 11 bin gigavata yükseltme hedefinin altında kalıyor.
GüneÅŸ enerjisinde büyümenin lokomotifi “çatı santralleri”
Raporun başyazarı ve IEA Kıdemli Analisti Heymi Bahar, güneş enerjisinde lisanslama ve izin süreçlerinin daha az olduğunu ve projelerin daha kısa sürede yatırıma dönüştüğünü belirterek, şunları kaydetti:
“Haneler dahil güneÅŸ enerjisi paneli kurabildiÄŸi için güneÅŸte yatırımcı profili çok farklı. Herkese hitap eden bir yatırım olması nedeniyle, dünyada bu ÅŸekilde baÅŸka bir enerji teknolojisi yok. Politikalar ve yatırım teÅŸviklerinin yanı sıra, son dönemde dünyada elektrik fiyatlarında çok ciddi artış oldu. Elektrik fiyatları artarken, güneÅŸ enerjisi maliyetlerinin düşmesi insanları çatı santrali kurulumlarına daha da teÅŸvik etti. Çatı sektöründe ciddi bir sıçrama beklediÄŸimiz için, bizim öngörülerimizde de en fazla yukarı yönlü revize ettiÄŸimiz alan çatı kurulumları oldu.”
Bahar, rüzgar enerjisi sektöründe ise izin süreçleri, tedarik zinciri sorunları ve şirketlerin finansal sağlığı başta olmak üzere bazı sorunların sürdürülebilir büyüme için risk oluşturduğunu söyledi.
Rüzgar enerjisi ekipman üretiminin güneÅŸ enerjisi ekipmanının aksine dünyanın birçok bölgesine yayıldığını aktaran Bahar, tedarik zinciri ve enflasyon kaynaklı sorunlar nedeniyle türbin fiyatlarındaki artışın yüzde 30’u bulduÄŸunu dile getirdi.
Bahar, maliyet artışlarının özellikle deniz üstü rüzgar enerjisi projelerini vurduÄŸuna dikkati çekerek, ABD ve Ä°ngiltere baÅŸta olmak üzere 15 gigavatlık deniz üstü rüzgar enerjisi projesinin iptal edildiÄŸi veya ertelendiÄŸi bilgisini paylaÅŸtı. Bu nedenlere baÄŸlı olarak dünyada Çin dışında rüzgar enerjisine yönelik büyüme öngörülerini aÅŸağı yönlü revize ettiklerini kaydeden Bahar, “Rüzgar enerjisi ÅŸirketleri finansal açıdan zaten kötü durumda. Özellikle geliÅŸmiÅŸ ekonomiler, sıfır faiz ortamına çok alışmışlardı ve yenilenebilir enerjide hızlı büyümenin görüldüğü 10 yıllık dönemde faiz sıfırdı, enflasyon sıfıra yakındı. Ancak artık ülkelerin de yeni makroekonomik duruma uyum saÄŸlaması gerekiyor. EÄŸer uyum saÄŸlayamazlarsa, aynı ÅŸekilde bu alanlara yatırım gelmeyecek.” deÄŸerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’de çatı güneÅŸ santrallerinde büyüme beklentisi yüzde 15 arttı
Bahar, dünyada güneÅŸ enerjisindeki hızlı büyüme eÄŸiliminin Türkiye’de de görüldüğünü ifade ederek, “Türkiye’de yenilenebilir enerji kapasitesinin 2023-2028 döneminde 34,8 gigavat artacağını öngörüyoruz. Bunun yüzde 85’ini güneÅŸ ve rüzgar enerjisi santralleri oluÅŸturuyor.” diye konuÅŸtu.
Çatı tipi kurulumları dahil olmak üzere dağıtık güneÅŸ enerjisi santrallerinin öngörülen büyümenin 12,3 gigavatını oluÅŸturduÄŸunu dile getiren Bahar, Türkiye’de çatı tipi güneÅŸ enerjisi santrali kurulumlarına iliÅŸkin büyüme öngörülerini yüzde 15 yukarı yönlü revize ettiklerini söyledi.
Potansiyeli ve ihtiyacı yüksek ülkelerde temiz enerji dönüşümü yavaş
Bahar, küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin büyümesinde en önemli konunun finansman olduğunu ve finansmanın gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerdeki yenilenebilir enerji projeleri için sağlanması gerektiğini anlattı.
Yenilenebilir enerjide 2028’e kadar öngördükleri 3 bin 700 gigavatlık büyümenin yüzde 85’inin AB ülkeleri, Çin, Hindistan, ABD ve Brezilya’da görüleceÄŸi bilgisini veren Bahar, şöyle devam etti:
“Yenilenebilir enerji potansiyeli yüksek çok sayıda ülke var ve bu ülkelerin karbonsuzlaÅŸma ihtiyacı da oldukça fazla. Bu ülkelerde finansman maliyetleri geliÅŸmiÅŸ ülkelere göre çok yüksek, Çin’e göre neredeyse 8 kat fazla. ASEAN, Latin Amerika’daki bazı ülkeler, Avrasya’daki bazı ülkeler ve tabii ki Afrika. Bütün Afrika’nın güneÅŸ enerjisi kapasitesi Hollanda’nın 2023’te ulaÅŸtığı güneÅŸ enerjisi kapasitesinden daha düşük. COP28’de anlaşılamayan en büyük konu da bu. Yenilenebilir enerji kurulumları 31 ülkeden 200 ülkeye yayılabilirse 11 bin gigavat hedefi çok daha farklı bir noktaya gelir. AB’nin yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkma ÅŸansı yok ama Afrika’nın kapasitesi 10 katına bile çıkabilir. Bu nedenle, küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması hedefinde hangi ülke ne yapacak çok önemli. Çin zaten bunun yaklaşık yüzde 50’sini tek başına karşılıyor.”
Bahar’ın paylaÅŸtığı verilere göre yenilenebilir enerjide 2028’e kadar öngörülen 3 bin 700 gigavatlık büyümenin yüzde 56’sını Çin, yüzde 12’sini AB, yüzde 9’unu ABD, yüzde 5’ini Hindistan ve yüzde 3’ünü Brezilya olmak üzere 31 ülke karşılıyor. Büyümenin yüzde 15’lik kısmının ise kalan 175 ülkede görülmesi bekleniyor.
Yenilenebilir enerji kapasitesinin bu büyümeyle 2028’de 7 bin 300 gigavata yükselmesiyle Çin’in toplam yenilenebilir enerji kapasitesindeki payı yüzde 46’ya, AB’nin yüzde 14’e, ABD’nin yüzde 10’a, Hindistan’ın yüzde 5’e ve Brezilya’nın yüzde 3’e yükselecek.
Böylece, 2028’de dünyadaki yenilenebilir enerji kapasitesinin yüzde 77’si 31 ülkede toplanmış olacak. Yüzde 23’lük kısmını kalan 175 ülke oluÅŸturacak.
Dünya nüfusunun yaklaşık yarısına denk gelen 3,8 milyar insan, söz konusu 31 ülkede yaşıyor. (AA)
