Kuzey Makedonya’da Arnavut öğrencilerin ana dilde hukuk sınavı talebiyle başlattığı protestolar büyüyor. Üsküp’te binlerce öğrencinin katıldığı yürüyüşün ardından, 26 Mayıs’ta Arnavutluk’un başkenti Tiran’da da dayanışma gösterisi düzenlenecek.
Merhaba Haber Merkezi
Kuzey Makedonya’nın başkenti Üsküp, 18 Mayıs’ta son yılların en kitlesel Arnavut öğrenci protestolarından birine sahne oldu. Tetova (Kalkandelen), Uluslararası Vizyon, Rahibe Teresa ve Güneydoğu Avrupa üniversitelerinden binlerce öğrenci, Adalet Bakanlığı’nın hukuk ve avukatlık sınavlarını yalnızca Makedonca yapmasına karşı sokaklara çıktı.
“Geleceğimi tercüme etme” ve “Öğrencilerle birleşin – tek ses olun” sloganlarıyla yürüyen öğrenciler, Arnavutçanın anayasal statüsüne rağmen devlet kurumlarında fiilen engellendiğini belirtti.
Taş Köprü’den Adalet Bakanlığı’na yürüdüler
Saat 16.30’da Üsküp’ün simgelerinden tarihi Taş Köprü’de toplanan öğrenciler, yürüyüşlerini Adalet Bakanlığı önüne kadar sürdürdü. Protestoya yalnızca Kuzey Makedonya’daki öğrenciler değil, Kosova ve Arnavutluk’tan gelen öğrenci temsilcileri ile çok sayıda yurttaş da destek verdi.
Öğrenci temsilcileri tarafından yapılan ortak açıklamada şu ifadeler kullanıldı:
“Bizim talebimiz bir ayrıcalık veya lütuf değil; anayasal bir hak, Ohri Anlaşması ile kazanılmış meşru bir haktır. Bir hukuk mezununun kendi ana dilinde sınava girebilmesi için daha ne kadar beklemesi gerekiyor? Adalet Bakanlığı ve Anayasa Mahkemesi bizim dil haklarımıza dokunamaz.”
Krizin merkezinde dil hakkı var
Kuzey Makedonya’da Arnavutça, belirli nüfus oranına ulaşılan bölgelerde resmî kullanım hakkına sahip bulunuyor. Ancak öğrenciler, özellikle hakimlik ve avukatlık gibi mesleki yeterlilik sınavlarının yalnızca Makedonca yapılmasının anayasal eşitliğe aykırı olduğunu savunuyor.
Nisan ayında başlayan tepkiler, Üsküp’teki kitlesel yürüyüşle birlikte ülke siyasetinin de merkezine taşındı. Hükümet ortağı Arnavut partiler ile muhalefetteki Demokratik Entegrasyon Birliği (DUI) arasında karşılıklı suçlamalar yükselirken, Başbakan Hristijan Mickoski’nin Arnavut siyasi temsilcilerle acil görüşme yaptığı bildirildi.
Gözaltılar yaşandı
Barışçıl başlayan protestolar sırasında zaman zaman gerginlik yaşandı. Kuzey Makedonya İçişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre en az üç Arnavut öğrenci gözaltına alındı.
Öğrenci komiteleri ise geri adım atmayacaklarını açıkladı. Yapılan açıklamada, hukuk sınavlarının Arnavutça yapılmasının resmen kabul edilmesine kadar eylemlerin süreceği ve gerekirse boykot kararlarının gündeme geleceği belirtildi.
Tiran’da dayanışma yürüyüşü
Öğrenci protestoları şimdi bölgesel bir dayanışma hattına dönüşüyor. Arnavutluk’taki üniversite öğrencileri, 26 Mayıs Salı günü başkent Tiran’da destek yürüyüşü düzenleyeceklerini açıkladı.
Saat 17.00’de İskender Bey Meydanı’nda başlayacak yürüyüşün Kuzey Makedonya Büyükelçiliği önüne kadar sürmesi planlanıyor.
Organizatörler tarafından yapılan çağrıda protestonun iki temel amacı olduğu belirtildi:
- Kuzey Makedonya’daki Arnavut öğrencilerin Arnavutça eğitim ve sınav hakkının güvence altına alınması,
- Üsküp’teki protestolara katılmak isteyen Tiranlı öğrencilerin engellenmesine tepki gösterilmesi.
Tüm öğrencilere, gençlere ve yurttaşlara “dayanışma yürüyüşüne güçlü katılım” çağrısı yapıldı.
Tartışma sadece sınav değil
Kuzey Makedonya’daki Arnavutlar, yıllardır süren baskı, asimilasyon ve temsil krizlerine rağmen bugün hâlâ ülke nüfusunun yüzde 30’una yaklaşan büyük bir toplumsal güç durumunda. Özellikle Arnavutların “İlirida” olarak adlandırdığı kuzey ve batı bölgelerinde; yani Kosova, Arnavutluk ve Yunanistan sınır hattına yakın coğrafyada Arnavut nüfus birçok kentte çoğunluğu oluşturuyor.
Arnavut siyasi çevreleri ve milliyetçi hareketler, bu demografik yoğunluğu, söz konusu bölgelerin yüzyıllardır Arnavutların tarihsel ana yurdu olduğu iddiasının kanıtı olarak gösteriyor.
Bu nedenle Üsküp’teki öğrenci protestoları yalnızca bir sınav veya dil tartışması olarak değil; eşit yurttaşlık, kurucu halk statüsü ve tarihsel aidiyet mücadelesinin yeni bir halkası olarak değerlendiriliyor.
Arnavutlar “İlirida” vurgusu yapıyor
Kuzey Makedonya’daki Arnavut hareketi, özellikle ülkenin batısındaki Arnavut çoğunluklu bölgeleri uzun yıllardır “İlirida” olarak tanımlıyor. Arnavut siyasi çevreleri tarafından tarihsel olarak “İlirida” şeklinde adlandırılan bu bölgede; Kosova, Arnavutluk ve Yunanistan sınır hattına yakın Üsküp, Kumanova, Tetova, Gostivar, Struga, Debre ve Kırçova gibi kentlerde Arnavut nüfus birçok bölgede çoğunluğu oluşturuyor.
Arnavut siyasi çevreleri ve milliyetçi hareketler, bu demografik yoğunluğu, söz konusu coğrafyanın tarihsel olarak Arnavutların ana yurdu olduğu iddiasının göstergesi olarak değerlendiriyor. Bu nedenle Üsküp’teki öğrenci protestoları yalnızca bir sınav veya dil hakkı meselesi olarak değil; eşit yurttaşlık, kurucu halk statüsü ve tarihsel aidiyet tartışmasının yeni bir halkası olarak görülüyor.
Özellikle genç Arnavut kuşak içinde “Ohri Anlaşması’nın ruhunun uygulanmadığı” görüşü giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor.
Ohri sonrası en büyük gerilimlerden biri
2001’deki çatışmaların ardından imzalanan Ohri Çerçeve Anlaşması, Kuzey Makedonya’daki Arnavutlara dil ve temsil alanında önemli haklar tanımıştı. Ancak son protestolar, özellikle genç Arnavut kuşağın bu hakların devlet kurumlarında tam olarak uygulanmadığı düşüncesiyle yeni bir mücadele süreci başlattığını gösteriyor.
Üsküp’te yükselen sloganlar artık yalnızca bir sınav meselesine değil; eşit yurttaşlık, kamusal temsil ve Arnavutçanın devlet kurumlarındaki fiili statüsüne ilişkin daha geniş bir tartışmaya işaret ediyor.
