BirleÅŸmiÅŸ Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, dünyada yeni yenilenebilir enerji santrallerinin yüzde 91’inde elektrik üretiminin fosil yakıt alternatiflerine göre daha ucuz hale geldiÄŸini açıkladı.
BirleÅŸmiÅŸ Milletler kurumları, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA), Uluslararası Para Fonu, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Dünya Bankası ve Ekonomik Kalkınma ve Ä°ÅŸbirliÄŸi Örgütü’nün desteÄŸiyle yeni rapor yayımlandı.
Rapora göre, teknoloji inovasyonu, rekabetçi tedarik zincirleri ve ölçek ekonomisiyle düşen maliyetler, yenilenebilir enerji kaynaklarının fosil yakıtlara karşı maliyet avantajını korumasını sağladı.
Geçen yıl, kilovatsaat başı üretim açısından güneş enerjisi fosil yakıtlara göre yüzde 41 ve deniz üstü rüzgar enerjisi santralleri ise yüzde 53 daha ucuz oldu. Kara rüzgar enerjisi santralleri, yenilenebilir enerji kaynakları arasında en ucuz elektrik üretim kaynağı olarak öne çıktı.
Dünyada geçen yıl devreye alınan yenilenebilir enerji kapasitesi yüzde 15,1 artışla 582 gigavat oldu. Bu oran, yıllık bazda yenilenebilir enerji kapasite artışı açısından 2000’den beri görülen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.
Yenilenebilir enerjide 2024’te devreye giren kapasiteyle 57 milyar dolar deÄŸerinde fosil yakıt kullanımının önüne geçilerek önemli ölçüde tasarruf saÄŸlanırken, yenilenebilir projelerinin yüzde 91’i yeni fosil yakıt projelerine kıyasla daha düşük maliyetlerle elektrik üretti.
Yenilenebilir enerjide teknolojiler gelişiyor ve tedarik zincirlerinin güçleniyor ancak kısa vadeli zorluklar da devam ediyor. Ticaret politikaları ve tarifeler, ham maddeye ilişkin zorluklar ve Çin başta olmak üzere gelişen imalat sektörü dinamikleri dahil jeopolitik değişimler, geçici olarak maliyetleri artırabilir.
Ä°zinlerdeki gecikmeler, kısıtlı ÅŸebeke kapasitesi gibi yapısal zorluklar nedeniyle yüksek maliyetlerin Avrupa ve Kuzey Amerika’da sürmesi beklenirken, Asya, Afrika ve Güney Amerika’da maliyet düşüşleri görülebilir.
“GüneÅŸ, temiz bir enerji çağının üzerine doÄŸuyor”
Guterres raporun tanıtımında yaptığı “Fırsat Anı: Temiz Enerji Çağını Hızlandırmak” baÅŸlıklı konuÅŸmasında, dünyada halihazırda çatışmalar, iklim kaosu, artan insan acıları ve derinleÅŸen jeopolitik bölünmelerin manÅŸetleri belirlediÄŸi bu karışık dönemde baÅŸka bir hikaye daha yazıldığını dile getirdi.
Bu hikayenin etkilerinin çok derin olacağına iÅŸaret eden Guterres, “Tarih boyunca enerji insanlığın kaderini belirledi. Åžimdi, yeni bir çağın eÅŸiÄŸindeyiz. Fosil yakıtlar artık yolun sonuna yaklaşıyor. GüneÅŸ, temiz bir enerji çağının üzerine doÄŸuyor.” diye konuÅŸtu.
Guterres, yatırımların da bu eğilimi doğruladığını belirterek, geçen yıl temiz enerjiye 2 trilyon dolar yatırım yapıldığını ve bu miktarın fosil yakıtlara yapılandan 800 milyar dolar daha yüksek olduğunu söyledi.
Son 10 yılda yenilenebilir enerji yatırımlarının yüzde 70 arttığı bilgisini paylaşan Guterres, şöyle konuştu:
“Bugün IRENA’nın yayımladığı yeni veriler, fosil yakıtlara kıyasla güneÅŸten elektrik üretiminin yüzde 41, deniz üstü rüzgar enerjisi santrallerinden üretimin yüzde 53 daha ucuz olduÄŸunu gösteriyor. Genele bakıldığında, dünya çapındaki yeni yenilenebilir enerji santrallerinin yüzde 90’ından fazlası yeni fosil yakıt alternatiflerine göre daha ucuza elektrik üretiyor. Bu sadece elektrikte bir deÄŸiÅŸimi deÄŸil, nelerin mümkün olabileceÄŸine yönelik bir deÄŸiÅŸimi ve iklimle olan iliÅŸkimizi onarma konusunu açığa çıkarıyor.”
Guterres, güneÅŸ ve rüzgar enerjisinin Avrupa BirliÄŸi’nin (AB) yıllık karbon emisyonlarına eÅŸit miktarda emisyonu önlediÄŸine iÅŸaret ederek, bu dönüşümün enerji ve toplumların güvenliÄŸi, akıllı ekonomiler, halk saÄŸlığı ve sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından da kritik olduÄŸunu belirtti.
Bugünkü raporun Paris AnlaÅŸması’nın imzalanmasının üzerinden geçen 10 yılda temiz enerji dönüşümünde saÄŸlanan ilerlemeyi gösterdiÄŸini ifade eden Guterres, “Yenilenebilir enerji, küresel kurulu güç kapasitesinde fosil yakıtlarla neredeyse eÅŸit seviyeye ulaÅŸtı. Bu sadece bir baÅŸlangıç. GeçtiÄŸimiz yıl inÅŸa edilen enerji kapasitesinin neredeyse tamamı yenilenebilir kaynaklardan geldi. Dünyadaki her kıta, fosil yakıtlardan daha fazla yenilenebilir enerji kapasitesi ekledi ve yenilenebilir kaynaklar, küresel elektrik üretiminin neredeyse üçte birini saÄŸladı.” ifadelerini kullandı.
“1,5 derece limiti benzeri görülmemiÅŸ tehlike altında”
Guterres, temiz enerjideki büyümeyi “hiçbir hükümet, sektör ve çıkar grubunun” durduramayacağına iÅŸaret ederek, “Elbette, fosil yakıt lobisi buna karşı koymaya çalışacak ve ne kadar ileri gidebileceklerini biliyoruz ama onların baÅŸarısız olacağına hiç bu kadar emin olmamıştım çünkü geri dönüşü olmayan noktayı geçtik.” dedi.
Piyasa ekonomisi, enerji güvenliği ve kolay erişim açısından yenilenebilir enerjide büyük ilerleme sağlandığını kaydeden Guterres, temiz enerji dönüşümünün durdurulamaz olduğunu ancak dünya çapında yeterince adil şekilde gerçekleşmediğini vurguladı.
Guterres, OECD ve Çin’in küresel yenilenebilir enerji kurulu gücünün yüzde 80’ini oluÅŸturduÄŸuna dikkati çekerek, Brezilya ve Hindistan’ın toplamda yüzde 10 payı olduÄŸunu ve Afrika’nın bu kapasitedeki payının sadece yüzde 1,5 seviyesinde kaldığını bildirdi.
Küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlama hedefinin “benzeri görülmemiÅŸ bir tehlike altında” olduÄŸunu dile getiren Guterres, “Bu hedefi ulaşılabilir tutmak için, emisyonları çok keskin bir ÅŸekilde azaltmalı ve temiz enerji dönüşümünü hızlandırmalıyız. Bu bizim fırsat anımız. 21’inci yüzyılın enerji sistemlerini inÅŸa etme fırsatı. Bu fırsatı yakalamamız gerekiyor.” diye konuÅŸtu.
Guterres, bu yıl Brezilya’nın ev sahipliÄŸinde düzenlenecek BM Ä°klim Zirvesi COP30 yaklaşırken, tüm ülkeleri daha hızlı aksiyon almaya çağırırken, küresel ticaret politikalarının iklim politikalarını desteklemesi ve ticaretin bu yönde yapılmasının saÄŸlanması gerektiÄŸini sözlerine ekledi.
467 milyar dolarlık fosil yakıt maliyeti önlendi
IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera da rapora ilişkin değerlendirmesinde hali hazırda faaliyette olan tüm yenilenebilir enerji santrallerinin 2024 sonu itibarıyla 467 milyar dolarlık fosil yakıt maliyetinin önüne geçtiğini bildirdi.
Yeni yenilenebilir enerji projelerinin maliyet, eriÅŸim, güvenlik ve sürdürülebilirlik açısından fosil yakıtları geride bıraktığını belirten La Camera, “Bu baÅŸarı, yıllar süren yenilik, politika yönlendirmesi ve büyüyen pazarların bir sonucu. Ancak bu ilerleme garanti altında deÄŸil. Artan jeopolitik gerilimler, ticaret tarifeleri ve ham madde tedarikindeki kısıtlamalar, bu ivmeyi yavaÅŸlatma ve maliyetleri artırma tehdidi oluÅŸturuyor.” ÅŸeklinde konuÅŸtu.
La Camera, enerji dönüşümünün getirdiği kazanımları korumak için uluslararası iş birliğini güçlendirme çağrısında bulundu.
