2023 Nobel Barış Ödülü, cezaevindeki Ä°ranlı Nergis Muhammedi’ye verildi. Ödülün, Ä°ran’da kadınlara yönelik baskılara karşı verdiÄŸi mücadele ve insan hakları mücadelesi nedeniyle verildiÄŸi belirtildi.
Norveç Nobel Komitesinden yapılan açıklamada, ödülün, Muhammedi’nin Ä°ran’da “baskı altındaki kadınlar için gösterdiÄŸi mücadele dolayısıyla” verildiÄŸi bildirildi.
Açıklamada, ödülü kazanan Muhammedi’nin “herkes için insan hakları ve özgürlükleri teÅŸvik etme mücadelesinde” bulunduÄŸu vurgulandı.
Muhammedi’nin “cesur insan hakları mücadelesinin muazzam bedeller” getirdiÄŸine iÅŸaret edilerek, Ä°ran’da 13 kez gözaltına alındığı, hakkında 5 mahkumiyet kararının verildiÄŸi ve 31 yıla mahkum edildiÄŸi kaydedildi.
Açıklamada, Muhammedi’nin “kadın, insan hakları savunucusu ve özgürlük savaşçısı” olduÄŸu belirtilerek, ÅŸu ifadelere yer verildi: “(Komite) Kendisine bu yılki Nobel Barış Ödülü’nü verirken onun Ä°ran’da insan hakları, özgürlük ve demokrasi için verdiÄŸi cesur mücadeleyi onurlandırmak istiyor. Bu yılki Barış Ödülü, aynı zamanda önceki yıl teokratik rejimin kadınları hedef alan ayrımcılık ve baskı politikalarına karşı gösteri yapan yüz binlerce kiÅŸiye de veriliyor. Muhammedi’ye verilen ödül, sosyal adaleti, insan haklarını ve demokrasiyi ilerletmek için çalışanlara verdiÄŸi köklü bir geleneÄŸin devamı niteliÄŸindedir. Bunlar, kalıcı barışın önemli ön koÅŸullarıdır.”
Açıklamada, Muhammedi’nin, kadınlar için “sistematik ayrımcılık ve baskı”, onurlu bir yaÅŸam sürme hakkının yanı sıra ifade özgürlüğü ve bağımsızlık hakkı için de mücadele ettiÄŸi vurgulandı.
NERGÄ°S MUHAMMEDÄ° KÄ°MDÄ°R?
Ä°ran’da aktivist kimliÄŸiyle ön plana çıkan Ä°nsan Hakları Savunucuları Merkezi BaÅŸkan Yardımcısı Nergis Muhammedi, Nobel Barış Ödülü sahibi Åžirin Ebadi ile kadın haklarıyla ilgili gerçekleÅŸtirdiÄŸi çalışmalarıyla tanınıyor.
Muhammedi, “ulusal güvenliÄŸe karşı eylemde bulunmak ve rejime karşı propaganda” gibi suçlamalarla ilk olarak Eylül 2011’de 6 yıl hapse mahkum edilmiÅŸti.
“Rejime karşı propaganda” ve “yetkililere karşı iftira” ile suçlanan Muhammedi, Ä°ran’da toplamda 31 yıl hapis ve 154 kırbaç cezasına çarptırılmıştı. Muhammedi, cezaevinde de ciddi saÄŸlık sorunları geçirmiÅŸti.
Halen cezaevinde bulunan Muhammedi, özellikle son aylarda Ä°ran’daki cezaevleri ve gözaltı merkezlerinin durumu ile mahkum ve tutuklulara yönelik ÅŸiddete iliÅŸkin cezaevinden çok sayıda mektup göndermiÅŸ ve bu mektuplar, BBC gibi uluslararası medya kuruluÅŸlarında yayımlanmıştı.
2022’DE NOBEL BARIÅž ÖDÃœLÃœ’NÃœ Ä°NSAN HAKLARI SAVUNUCULARI KAZANMIÅžTI
2022 Nobel Barış Ödülü’nü, Belarus’tan insan hakları savunucusu Ales Bialiatski ile Rusya ve Ukrayna’dan insan hakları örgütleri Memorial ve Center for Civil Liberties kazanmıştı.
Ödülün, Bialiatski ve iki örgüte, hümanist değerler, anti-militarizm ve hukuk ilkeleri lehine gösterdikleri tutarlı çabalar için verildiği bildirilmişti.
2021 Nobel Barış Ödülü’nü, Filipinler ve Rusya’da ifade özgürlüğü için mücadele eden gazeteciler Maria Ressa ve Dmitry Muratov kazanırken, 2020’de ödülün sahibi Dünya Gıda Programı, 2019’da Etiyopya BaÅŸbakanı Abiy Ahmed olmuÅŸtu.
Nobel Barış Ödülü’nün geçmiÅŸ yıllardaki kazananları arasında eski ABD BaÅŸkanı Barack Obama, Filistinli lider Yasir Arafat, Myanmar’ın devrik lideri Aung San Suu Çii, eski ABD DışiÅŸleri Bakanı Henry Kissinger yer alıyor.
Ödül, ilk defa 1901’de Uluslararası Kızılhaç Komitesi’nin kuruluÅŸuna katkılarından dolayı Frederic Passy ile birinci Evrensel Barış Kongresi’nin organizatörlerinden Henry Dunant’a verilmiÅŸti.
Pakistanlı aktivist Malala Yusufzay, 17 yaşındayken ödüle layık görülerek “Nobel Barış Ödülü’nü kazanan en genç kiÅŸi” olmuÅŸtu.
NOBEL ÖDÜLLERİ HAKKINDA
Ä°sveçli Alfred Nobel’in vasiyeti üzerine ölümünden sonra 9 Haziran 1900’de kurulan Nobel Vakfının insanlığa hizmette bulunanlara verdiÄŸi ödüller, dünyada en saygın ödüller olarak kabul ediliyor.
Nobel Ödülleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp olmak üzere 5 ayrı dalda en başarılı kabul edilen kişiler veya kuruluşlara veriliyor.
Bunlara ek Nobel Ekonomi Ödülü, 1968’de Ä°sveç Merkez Bankasının Alfred Nobel’in anısına ekonomi dalında da ödül verilmesini kararlaÅŸtırmasıyla ilk kez 1969’da takdim edildi.
Nobel Ödülleri, her yıl, Alfred Nobel’in öldüğü 10 Aralık’ta düzenlenen törenle sahiplerine teslim ediliyor.
Ödüllerin, 1901’deki baÅŸlangıcından bu yana verilmediÄŸi bazı yıllar da oldu. Toplamda 49 defa yapılan ödül iptallerinin çoÄŸu Birinci ve Ä°kinci Dünya savaÅŸları sırasında gerçekleÅŸti.
Ödül törenleri, Kovid-19 salgını nedeniyle 2020 ve 2021’de de yapılamamıştı. (AA)
Foto: Nergis Muhammedi Vakfı
