Ä°ngiltere’nin 1897’de Nijerya’nın güneyindeki dönemin Benin Krallığı’ndan yaÄŸmaladığı Benin bronzları, ülkedeki birçok müze, üniversite ve kilisede sergileniyor.
Merhaba Haber Merkezi
Nijerya, Ä°ngiltere’nin 18 Åžubat 1897’de ülkenin güneyindeki dönemin Benin Krallığı’na düzenlediÄŸi istilanın 125. yılında, yaÄŸmalanan Benin bronzlarının “ana vatanı”na iade edilmesini istiyor.
Nijerya’nın sömürge döneminde kaçırılan tarihi ve kültürel deÄŸeri Benin bronzları, ABD ve Avrupa ülkelerindeki çeÅŸitli müze, üniversite ve kiliselerde sergileniyor.
ÇoÄŸunluÄŸu pirinç ve bronzdan yapılmış dönemin Benin Krallığı’na ait plak ve heykellerden oluÅŸan 900’den fazla eser, Ä°ngiltere’nin en ünlü müzesi British Museum’da yer alıyor. Ancak, Benin bronzlarının büyük çoÄŸunluÄŸunu elinde bulunduran müze, bu eserlerin iade edilmesi fikrine sıcak bakmıyor.
Nijerya ise sömürge döneminde kaçırılan tarihi eserlerin ait olduğu ülkeye geri gönderilmesi konusundaki ısrarını sürdürüyor.
Almanya ve Fransa, bazı eserleri iade edeceğini duyurdu
Almanya, Benin Krallığı dönemine ait 1030 bronz heykeli ekimde Nijerya’ya iade edeceÄŸini açıklarken, Fransa ise bronz heykellerin Nijerya’ya iadesi için iÅŸ birliÄŸi içinde olacağını bildirdi.
Ä°ngiltere’deki Aberdeen Ãœniversitesi de geçen yıl Benin Krallığı dönemine ait bronzdan Oba (kral) heykelini Nijerya’ya iade edeceÄŸini açıkladı. Canterbury Kilisesi ise iki bronz heykeli Nijerya’ya geri vereceÄŸini duyurdu.
AA muhabirleri, ülkeler arasında tartışma konusu olan Benin bronzlarının tarihini, yaÄŸmalanma sürecini ve Nijerya’ya iade aÅŸamalarına iliÅŸkin uzmanlarla görüştü.
“Sana ait olan bir ÅŸey, senden baÅŸka kimde daha iyi durabilir?”
Nijeryalı Sanatçılar TopluluÄŸu Ulusal BaÅŸkanı Muhammed Süleyman, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Nijerya’ya gelen sömürgecilerin Benin bronzları gibi tarihi eserlerin deÄŸerinin farkında olduÄŸunu ve bu nedenle eserleri kaçırdıklarını belirtti.
Süleyman, 125 yıl önce Ä°ngiliz sömürgeciler tarafından yaÄŸmalanıp kaçırılan Nijerya’ya ait Benin bronzlarının ana vatanına iade edilmesinin zamanının geldiÄŸini dile getirdi.
Ä°ngiltere’ye kaçırılan eserlerin iadesi konusunun tartışılamaz olduÄŸunu vurgulayan Süleyman, “Ä°ngilizler, bu eserleri iade etmemek için bizim koyacağımız güvenli bir yerimiz olmadığı bahanesini öne sürüyor. Gerçek ÅŸu ki senin olan bir ÅŸey senindir ve kimsenin bunu senin elinden alma hakkı yoktur. Sana ait olan bir ÅŸey, senden baÅŸka kimde daha iyi durabilir?” ifadelerini kullandı.
Süleyman, Ä°ngilizlerin bu eserlerden çok ÅŸey kazandığının altını çizerek, Ä°ngiltere’den, Nijerya’nın bu eserleri saklayamayacağını düşünüyorsa, o zaman eserlerden kazandıkları paraların bir kısmını Nijerya’da müzeler inÅŸa etmek için kullanmalarını talep etti.
“Bu eserler ganimet deÄŸil, çalıntı”
Süleyman, sömürgecilik döneminde Ä°ngilizlerin büyük suçlar iÅŸlediklerini anlatarak, “Bir yere gittiniz, insanları öldürdünüz ve zorla onlara ait eÅŸyaları çaldınız ve buna ganimet diyorsunuz. Aslında buna ganimet deÄŸil, çalıntı eser denir.” diye konuÅŸtu.
Bugün kaçırılan eserlerin Ä°ngiliz müzesinde sergilendiÄŸini ifade eden Süleyman, “Bu eserlerin Ä°ngiliz müzesinde olduÄŸunu hepimiz biliyoruz. Yıllardır bu eserlerden para kazanıyorlardı ama eserlerin asıl sahibi olan Nijerya’ya hiçbir ÅŸey vermiyorlar.” dedi.
Süleyman, Ä°ngilizlerin Nijerya’da yaptıklarının “kabul edilmez” olduÄŸunun ve o dönemde hayatını kaybedenler adına bunun hesabını vermeleri gerektiÄŸinin altını çizdi.
“Ä°ngiliz hükümeti, yaÄŸmalanmış eÅŸyaların iadesi fikrine sıcak bakmıyor”
Afrika siyaseti ve ekonomisi alanında çalışmalar yapan, “YaÄŸma-Britanya ve Benin Bronzları” kitabının yazarı Barnaby Phillips de Nijerya’ya ait olan bu tarihi eserlerin Ä°ngiltere’ye getiriliÅŸ hikayesini ve iade süreciyle ilgili son durumu anlattı.
Phillips, Benin seferine katılan Ä°ngiliz askerlerinin, yaÄŸmaladıkları tarihi eserleri “kazandıkları zaferin hatırası” olarak gördüğünü ve bir kısmının da maddi kazanç amacıyla bu eserleri Londra’daki müzayedelerde sattığını anlattı.
Nijerya, Mozambik, Angola ve Güney Afrika’da 25 yıl muhabirlik yapan Phillips, Benin Krallığı’ndan yaÄŸmalanarak kaçırılan eserlerin sayısının tam olarak bilinmediÄŸine iÅŸaret ederek, “Binlerce olduÄŸu kesin ama kaç tane olduÄŸunu bilmiyoruz ve bu bir bakıma, kaç tane olduÄŸunu bilmememiz, oldukça kaotik olan bu sürecin doÄŸasının bir yansıması.” deÄŸerlendirmesinde bulundu.
Phillips, Ä°ngiltere’de Aberdeen ve Cambridge gibi bazı üniversiteler ile müzelerin, Benin bronzlarını Nijerya’ya iade edeceÄŸini açıkladığını fakat en fazla Benin bronzunu sergileyen British Museum’un eserleri iade etmesinin kanunla sınırlandırılması nedeniyle bu sürece sıcak bakmadığını anlattı.
Barnaby Phillips, sözlerini şöyle sürdürdü:
“1963 tarihli British Museum Yasası diye bir ÅŸey var. Bu da British Museum’un birkaç özel istisna dışında koleksiyonundaki hazineleri iade etmesini yasaklayan bir yasa. BaÅŸka bir deyiÅŸle, British Museum kalıcı olarak bronzları geri verecek olsaydı, yasanın deÄŸiÅŸmesi gerekecekti. Bu nedenle British Museum’daki bazı küratörler, Benin bronzlarını Nijerya’ya belirli bir süre için ödünç olarak vermek istiyor. KiÅŸisel olarak, fikrimi sorarsanız, British Museum’un geçmiÅŸte bu yasayı, bu konuda hiçbir ÅŸey yapmamak için bir bahane olarak kullandığının doÄŸru olduÄŸunu düşünüyorum. Bununla birlikte nihayetinde bunun Ä°ngiliz hükümeti tarafından siyasi bir karar olması gerektiÄŸi de doÄŸru ve ÅŸu anki Ä°ngiliz hükümeti, sömürgeci yaÄŸmalanmış eÅŸyaların iadesi fikrine sempati duymuyor.”
Ä°ngiliz hükümetinin, eserleri bir kısmını iade edeceÄŸini açıklayan Alman ve Fransız hükümetinden bu konuda daha az anlayışlı olduÄŸunu söyleyen Phillips, “Bence, British Museum’da bu konuda daha ilerici olmak isteyen bazı kiÅŸiler var, ancak bu deÄŸiÅŸiklikleri uygulayacak güçleri yok.” dedi.
“Benin bronzları ülkeme geri verilmeli”
Nijerya’da yaÅŸayan ve tatil için geldiÄŸi Ä°ngiltere’de ülkesine ait Benin bronzlarını görmek için British Museum’u ziyaret eden Bisola Adesope de bu eserlerin ülkesine iade edilmesi gerektiÄŸi görüşünü paylaÅŸtı.
Adesope, Ä°ngiltere’nin Benin seferi sırasında bu tarihi eserlerin bir kısmının çalındığını, bir kısmının ise Ä°ngiltere’ye hediye edildiÄŸini belirterek, ÅŸunları söyledi:
“(Benin bronzlarının iadesi) Bu önemli çünkü bize o günlerde Ä°ngilizlerin ve hatta beyazların algıladığı gibi barbar olmadığımızı dünyaya anlatma fırsatı veriyor. Beyazlarla aynı hızda geliÅŸmesek de kendi kültürümüz, kendi teknolojimiz var ve geliÅŸiyorduk. Bu hırsızlıkların bir kısmı olmasaydı sonunda kendi sahnemize gelebileceÄŸimize inanıyoruz.”
