Avrupa Birliği (AB), yapay zeka alanında yaşanan küresel rekabete dahil olmak amacıyla dev (giga) fabrikalardan süper bilgisayarlara kadar çeşitli yatırımlar yapmaya hazırlanıyor.
AA’nın haberine göre, yapay zeka yarışında ABD teknoloji şirketleri ve yatırım gücüyle, Çin ise devlet destekli ölçek ekonomisiyle öne çıkarken AB, yapay zekayı sadece ekonomik fırsat olarak değil vatandaş hakları, veri güvenliği, şeffaflık ve kamu güveni meselesi olarak görüyor.
Gözler, yasal düzenlemelerde
AB’nin Yapay Zeka Yasası (AI Act), 1 AÄŸustos 2024’te yürürlüğe girdi. Yapay zeka kullanımına aÅŸamalı olarak katı kurallar getiren yasanın çeÅŸitli hükümleri farklı zamanlarda uygulamaya alınıyor.
Yasa, sadece şirketlerin faaliyetlerini düzenlemekle kalmıyor, bireyleri yapay zekanın kötüye kullanımına karşı korumayı da hedefliyor.
Bu kapsamda son olarak AB ülkeleri, rızasız cinsel içerik üretmek için kullanılan yapay zeka uygulamalarını yasaklama konusunda anlaştı. Yapay zeka tarafından oluşturulan içerikler için şeffaflık çözümlerinin uygulanmasına yönelik geçiş süresi 6 aydan 3 aya indirildi, son tarih ise 2 Aralık 2026 olarak belirlendi.
Öte yandan, yasa kapsamında AB, bazı kuralları sadeleÅŸtirmeyi ve “yüksek riskli sistemlere” yönelik uygulama takvimini ertelemeyi içeren deÄŸiÅŸikliklerde de uzlaÅŸtı.
AÄŸustos ayında baÅŸlaması beklenen bazı yükümlülüklerin, bağımsız yüksek riskli yapay zeka sistemlerinde 2 Aralık 2027’ye, ürünlere entegre edilmiÅŸ yüksek riskli yapay zeka sistemlerinde 2 AÄŸustos 2028’e ertelenmesi öngörüldü. Söz konusu anlaÅŸma, üye ülkeler ve Avrupa Parlamentosunun resmi onayının ardından geçerli olacak.
5 dev yapay zeka fabrikası yolda
Yapay zeka teknolojisinde ABD ve Çin yarışına ortak olmaya çalışan AB, bu alanda altyapısını güçlendirmeye yönelik adımlara ağırlık verdi.
Avrupa Komisyonunun “AI Continent Action Plan” giriÅŸimi, veri ve bilgi iÅŸlem altyapısı, yetenek, algoritma geliÅŸtirme, sektörlerde kullanım ve kuralların sadeleÅŸtirilmesi baÅŸlıklarına odaklanıyor.
Plan kapsamında 2027’ye kadar süper bilgisayar altyapılarına 10 milyar avroluk bütçe öngörüldü. “Yapay zeka giga fabrikaları”na özel sektör yatırımları da teÅŸvik edilecek.
AB genelinde 5 dev yapay zeka fabrikası için 20 milyar avroluk yatırım da harekete geçirilecek. Böylece mevcut yapay zeka fabrikalarının 4 katından fazla seviyede çipe sahip büyük ölçekli tesisler devreye alınmış olacak. Bu tesisler, karmaşık yapay zeka modellerini eğitmek ve geliştirmek için devasa bilgi işlem gücü ve veri merkezlerini entegre edecek. Bu yolla özel sektör yatırımlarının da artırılması amaçlanıyor.
Süper bilgisayarlar devrede olacak
Bu fabrikalar, Avrupa’nın yapay zeka alanındaki iÅŸlem gücü açığını kapatmayı amaçlıyor.
Avrupa Komisyonuna göre AI Factories, süper bilgisayar merkezleri, üniversiteler, KOBÄ°’ler, sanayi kuruluÅŸları ve finans aktörlerini bir araya getirerek güvenilir yapay zeka modelleri ve uygulamaların geliÅŸtirilmesini saÄŸlayacak. AB’de 19 AI Factory ve 13 baÄŸlantılı merkez faaliyette bulunuyor. Komisyon, en az 9 yeni yapay zeka odaklı süper bilgisayarın da devreye alınmasını hedefliyor.
AB’nin yapay zeka yaklaşımı yalnızca büyük dil modelleriyle sınırlı kalmıyor. SaÄŸlıkta erken teÅŸhis ve tıbbi görüntüleme, üretimde kalite kontrol ve verimlilik, enerjide ÅŸebeke yönetimi, ulaÅŸtırmada trafik optimizasyonu ve kamu hizmetlerinde dijitalleÅŸme, Avrupa’nın yapay zekayı kullanmak istediÄŸi baÅŸlıca alanlar arasında yer alıyor.
AB, rekabette geri kaldı
AB, aldığı kararlara karşın yapay zeka yarışında dünyanın önde gelen ülkelerinin gerisinde kaldı.
AB içinde üç “dikkate deÄŸer” yapay zeka modeli öne çıkıyor. Bu üç modelin tamamı Fransa merkezli Mistral AI tarafından geliÅŸtirilen Mistral Large, Mistral Large 2 ve Pixtral Large oldu.
Şirket, OpenAI, Anthropic ve Google gibi ABD merkezli aktörlere karşı en güçlü rakip olarak görülüyor.
Mistral Large 3, Mistral Medium 3.5, Magistral ve Le Chat, Avrupa’nın hem açık ağırlıklı model geliÅŸtirme hem de kurumsal yapay zeka çözümleri alanındaki en önemli örnekleri arasında yer alıyor.
Almanya’nın Aleph Alpha firmasının ürettiÄŸi yapay zeka modelleri kamuya yönelik uygulamalarıyla ön plana çıkmaya çalışırken Black Forest Labs’ın ürünleri, görsel üretim ve düzenleme alanında söz sahibi olmayı hedefliyor.
Ä°ngiltere, Ä°talya, Ä°sveç, Hollanda, Belçika’nın da aralarında olduÄŸu Avrupa ülkeleri de yapay zeka alanındaki ÅŸirketleri ve yeni stratejilerle sürece dahil olmayı planlıyor.
Stanford Ãœniversitesi tarafından yapılan araÅŸtırmaya göre ABD merkezli ÅŸirketler 59, Çin merkezli ÅŸirketler 35 dikkate deÄŸer yapay zeka modeli geliÅŸtirirken son verilere göre Avrupa 3 modelle sınırlı kaldı. Bu tablo, yapay zeka yarışında model geliÅŸtirme kapasitesinin halen ABD ve Çin merkezinde yoÄŸunlaÅŸtığını, Avrupa’nın ise regülasyon gücüne raÄŸmen üretim tarafında daha sınırlı konumda bulunduÄŸunu gösteriyor.
