AB ile uzun yıllar üyelik süreci devam eden Batı Balkan ülkeleri Karadağ, Bosna Hersek, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Kosova, Birliğe dahil olabilmek için bekliyor.
Batı Balkan ülkelerinden Karadağ, Bosna Hersek, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Kosova, uzun yıllardır Avrupa Birliği (AB) üyeliğini beklerken, bir yandan da üyelik için talep edilen şartları yerine getirmeye çalışıyor.
Belçika’nın baÅŸkenti Brüksel’de 13 Aralık’ta düzenlenen AB-Batı Balkanlar Zirvesi öncesi AB’nin geniÅŸleme politikası kapsamında yönünü çevirdiÄŸi Batı Balkan ülkeleri odak noktası haline geldi.
Bölge ülkelerden Slovenya 2004 ve Hırvatistan 2013’te AB üyesi olurken, KaradaÄŸ, Bosna Hersek, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk ve Kosova ise BirliÄŸe dahil olabilmek için AB’den gelecek yeÅŸil ışığı bekliyor.
Batı Balkan ülkelerinin AB üyelik süreçleri kendi iç sorunları nedeniyle birçok kez sekteye uğrarken, AB de ülkelerin üyelik yönünde gereken reformları karşılamasını bekliyor.
Karadağ üyeliğe en yakın ülke
Bölge ülkelerden AB üyeliğine en yakın Karadağ olarak gösteriliyor.
Batı Balkanlar’ın en küçük ülkesi KaradaÄŸ 2012’den beri devam ettirdiÄŸi AB ile katılım müzakereleri kapsamında tüm 33 faslı açmayı baÅŸarırken, 3’ünü ise geçici olarak kapattı.
KaradaÄŸ 2020’den bu yana çalkantılı bir siyasi süreç geçirirken, ülke AB üyelik sürecini “donduran” siyasi krizlerle mücadele etti.
En son 11 Haziran’da yapılan genel seçimden 5 ay sonra yeni hükümete kavuÅŸan KaradaÄŸ’da yeni BaÅŸbakan Milojko Spajic, ülkesinin yeni dönemde AB üyelik sürecine çok daha fazla odaklanacağını söyledi.
Göreve nisanda başlayan yeni Cumhurbaşkanı Jakov Milatovic de ülkesinin dış politikada AB üyeliğinin öncelik olduğunu vurguladı.
Bosna Hersek 2022’de “aday ülke” statüsü aldı
AB adaylığı için uÄŸraÅŸan Batı Balkan ülkelerinden Bosna Hersek’te 1992-1995’te yaÅŸanan savaşın etkileri özellikle ekonomi üzerinde devam ederken, ülke bir yandan da iç barışın korunmasına iliÅŸkin meÅŸguliyetini sürdürüyor.
Ülkenin ana hedefleri arasında tüm diğer Batı Balkan ülkelerinde olduğu gibi AB tam üyeliği yer alıyor.
Bosna Hersek, Haziran 2013’te Selanik Zirvesi’nde potansiyel aday ülke statüsü verilen Batı Balkan ülkeleri arasında yer aldı.
Ãœlkenin 2008’de AB ile imzaladığı Ä°stikrar ve Ortaklık AnlaÅŸması, 1 Haziran 2015’te yürürlüğe girdi ve anlaÅŸma sayesinde AB’ye üyelik baÅŸvurusu yapmasının önündeki engellerden biri daha kalktı.
AB üyelik baÅŸvurusunu 15 Åžubat 2016’da yapan Bosna Hersek’in adaylığının, AB’nin 2019’daki GeniÅŸleme Strateji Belgesi’nde “henüz erken” olduÄŸu bildirildi ve adaylık müzakerelerinin baÅŸlaması için demokrasi, temel haklar, hukukun üstünlüğü ve kamu yönetimi gibi reformları içeren 14 öncelikten oluÅŸan bir yol haritası çizildi.
Ukrayna ve Moldova’ya Haziran 2022’de “aday ülke” statüsünün verilmesinin ardından, siyasi ve ekonomik krizlerin yaÅŸandığı Bosna Hersek’e de aynı statünün verilmesi önerisi gündeme taşındı.
Brüksel’de 15 Aralık 2022’de yapılan zirve toplantısında bir araya gelen AB liderleri, Bosna Hersek’e “aday ülke” statüsü verilmesini kararlaÅŸtırdı.
Hali hazırda genç nüfusunun iÅŸsizlik nedeniyle AB ülkelerine kaydığı ülkede “aday ülke” statüsü memnuniyetle karşılandı.
Bu arada ülkede 2 Ekim 2022’deki genel seçimlerin ardından kurulan yeni hükümet, AB adaylığı müzakerelerine yeÅŸil ışık yakarak, bu süreç üzerinde çalışacaklarını açıkladı.
AB üyeliği Boşnakları, Sırpları ve Hırvatları tek görüş etrafında topladı
Ãœlkedeki savaşı sona erdiren Dayton Barış AntlaÅŸması’nın getirdiÄŸi üç kurucu halkı (BoÅŸnaklar, Sırplar ve Hırvatlar) temsil eden yetkililer, ülkedeki hemen hemen tüm konularda farklı görüşlere sahip olmalarına raÄŸmen AB üyeliÄŸi konusunda tek görüş etrafında toplandı ve üyeliÄŸe tam destek verdi.
Bosna Hersek Devlet BaÅŸkanlığı Konseyi BaÅŸkanı ve Hırvat Ãœyesi Zeljko Komsic, Konseyin BoÅŸnak Ãœyesi Denis Becirovic ve Sırp Ãœyesi Zeljka Cvijanovic, ülkenin geleceÄŸinin AB’de olduÄŸu görüşüne destek verdi.
Ayrılıkçı eylemleriyle bilinen ve ülkedeki iki entiteden Sırp Cumhuriyeti (RS) Başkanı Milorad Dodik de sürece tam destek verirken, NATO üyeliğine karşı olduklarını defalarca dile getirdi.
Son olarak 5 Aralık’ta Brüksel’deki AB-Bosna Hersek Yüksek Düzeyli Siyasi Diyalog Toplantısı’nda bir araya gelen, AB Komisyonunun GeniÅŸlemeden Sorumlu Ãœyesi Oliver Varhelyi ile Bosna Hersek Bakanlar Konseyi BaÅŸkanı Borjana Kristo, ülkenin AB üyeliÄŸine dair umut verici açıklamalarda bulundu.
Varhelyi, Bosna Hersek’in bir yılda kat ettiÄŸi mesafeden övgüyle bahsederek Mart 2024’te üyelik müzakerelerine baÅŸlanabileceÄŸini bildirdi. Kristo ise AB üyelik müzakerelerinin baÅŸlatılması için yıl sonuna kadar nihai bir tarih beklediklerini kaydetti.
Sırbistan’ın 2030’a kadar üye olması bekleniyor
Sırbistan AB üyelik sürecinin uzun süredir devam ettiÄŸi bölge ülkelerden birisi olurken, 2012’de aday ülke statüsü alan Sırbistan 35 fasıldan 22’sini baÅŸarıyla açtı.
Ä°ki yıllık duraksamanın ardından üyelik sürecini 2021’de yeniden canlandıran Sırbistan’ın 2030’a kadar AB üyesi olacağı belirtiliyor.
Sırbistan’ın, 2008’de tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Kosova’yı hala kendi toprağı olarak görmesi ve Kosova ile sık sık gerginlik yaÅŸaması AB üyelik sürecini olumsuz etkileyen en önemli faktör olarak gösteriliyor.
CumhurbaÅŸkanı Aleksandar Vucic, her fırsatta Sırbistan’ın AB üyesi olması istediÄŸini ifade ederken, Kosova konusunda “bağımsızlığı tanıma” beklentisini yerine getiremeyeceklerini de vurguluyor.
Kuzey Makedonya’nın AB üyelik süreci yaklaşık 20 yıldır devam ediyor
NATO üyeliğine geçen yıllarda kavuşan Kuzey Makedonya, yaklaşık 20 yıldır AB üyeliği peşinde koşturuyor.
2005’te AB “aday ülke” statüsü verilen Kuzey Makedonya, önce güney komÅŸusu Yunanistan ardından da doÄŸu komÅŸusu Bulgaristan’ın engellemeleri nedeniyle bu yönde ciddi ilerleme kaydedemedi.
Öncesinde ismi Makedonya olan ülke ile Yunanistan arasında yaÅŸanan isim sorunu, BirleÅŸmiÅŸ Milletler (BM) arabuluculuÄŸundaki müzakerelerinin ardından çözüme kavuÅŸturuldu. Ä°ki ülke arasında Haziran 2018’de Prespa AnlaÅŸması imzalandı.
Ãœlkenin adını “Kuzey Makedonya” olarak deÄŸiÅŸtirmesi için Eylül 2018’de referandum yapıldı. Referandumda “Makedonya ve Yunanistan arasındaki anlaÅŸmayı kabul ederek AB ve NATO üyeliÄŸine var mısınız?” sorusu yöneltilen halkın yüzde 91,46’sı “evet” oyu kullandı.
Adını deÄŸiÅŸtirerek güney komÅŸusunun engelini kaldıran Kuzey Makedonya, 2020’de NATO üyesi olmayı baÅŸardı ancak bu sefer AB yolunda diÄŸer komÅŸusu Bulgaristan’ın engeline takıldı.
Ortak tarih, dil ve ülkedeki Bulgar topluluÄŸunun haklarına iliÅŸkin talepler üzerindeki anlaÅŸmazlık nedeniyle Bulgaristan, Kasım 2020’de Kuzey Makedonya’nın AB ile müzakere çerçevesini veto etti.
AnlaÅŸmazlığın çözümü adına, Kuzey Makedonya DışiÅŸleri Bakanı Bujar Osmani ve dönemin Bulgaristan DışiÅŸleri Bakanı Teodora Gençovska, 17 Temmuz 2022’de Bulgaristan’ın baÅŸkent Sofya’da, Kuzey Makedonya’nın AB ile müzakerelere baÅŸlaması için kilit belgelerden biri olan ikili protokolü imzaladı.
Kuzey Makedonya, nihayetinde batıdaki komÅŸusu Arnavutluk ile 19 Temmuz 2022’de AB ile katılım müzakerelerine baÅŸladı, ilk hükümetler arası konferans gerçekleÅŸti. Ancak bundan sonra Kuzey Makedonya’nın AB yolculuÄŸuna devam edebilmesi için Bulgaristan ile imzalanan ikili protokolden kaynaklanan gerekli anayasal deÄŸiÅŸiklikleri yapması gerekiyor.
Arnavutluk AB üyelik sürecine adapte oluyor
Arnavutluk ise Haziran 2014’te AB aday ülke statüsünü aldı. Ãœlkenin Avrupa entegrasyonu sürecinde önemli anlardan biri de komÅŸusu Kuzey Makedonya ile 19 Temmuz 2022’de AB ile ilk hükümetler arası konferansın gerçekleÅŸmesi oldu.
Aynı yıl 6 Aralık’ta AB-Batı Balkanlar Liderler Zirvesi ve 16 Ekim 2023’te Berlin Süreci Liderler Zirvesi’nin baÅŸkent Tiran’da düzenlenmesi Arnavutluk-AB iliÅŸkilerine ayrı bir boyut kazandırdı.
Ancak Arnavutluk’un AB entegrasyonu süreci, gerek AB üyesi ülkelerin Arnavutluk’a karşı tutumu gerekse de AB kurumlarının Arnavutluk’taki adalet sistemi, kamu yönetimi veya diÄŸer reformlar gibi çeÅŸitli reformların uygulanmasındaki ilerlemeye iliÅŸkin yaklaşımları nedeniyle farklı zorluklarla karşı karşıya.
Arnavutluk’ta 14 Mayıs 2023’teki yerel seçimler öncesinde 12 Mayıs’ta “seçimlerde aktif yolsuzluk” yaptığı suçlamasıyla gözaltına alınan ve tutukluluk hali devam eden Himara Belediyesinin seçilmiÅŸ BaÅŸkanı, Yunan kökenli siyasetçi Alfred Beleri davası da Yunanistan’ın Arnavutluk’un Avrupa entegrasyon sürecine iliÅŸkin tutumunu da gündeme getirdi.
Yunanistan konu hakkında Arnavutluk’un AB’ye üyeliÄŸine engel koyacağı yönünde uyarılarda bulunarak, “Ãœlkedeki etnik azınlıkların haklarına saygı gösterilmesi” konusuna dikkati çekmiÅŸti.
AB-Batı Balkanlar Zirvesi öncesi Arnavutluk, Kasım 2023’te tarama süreci olarak bilinen, Arnavutluk mevzuatının AB mevzuatıyla uyumluluÄŸunu inceleme sürecini baÅŸarıyla tamamladı.
Arnavutluk makamlarına göre, bu sürecin tamamlanması ülkeyi AB’ye daha da yaklaÅŸtırdı ve entegrasyonun diÄŸer aÅŸamalarına daha da hazır hale getirdi. Arnavutluk için bundan sonraki adım, Arnavutluk ile AB arasında temel konulara iliÅŸkin ilk müzakere fasıllarının açılması olacak.
Kosova üyelik başvurusunu 1 yıl önce teslim etti
Kosova’nın AB üyelik baÅŸvurusunu teslim etmesinin üzerinden 1 yıl geçmesine raÄŸmen bu yönde pozitif bir geliÅŸme yaÅŸanmadı.
Kosova’nın kuzeyinde 2023 boyunca yaÅŸanan gerginliklerin ardından AB ülkeye bir takım cezai tedbirler uyguladı. Tedbirler özellikle ülkenin birkaç alandaki AB fonlarından yararlanmasını engelliyor.
Kosovalı liderler, tedbirlerin kaldırılması için üzerlerine düşeni yaptıklarını belirterek, “adil olmayan” bu tedbirlerin en kısa sürede kaldırılmasını talep ediyor.
Liderler ayrıca Kosova’nın gelecek dönemde Avrupa Konseyine tam üye olma ve NATO üyeliği için ön koşul olan Barış için Ortaklık programına üye olma konusunda AB ülkelerinden destek görmeyi umuyor.
Kosova’nın AB entegrasyonunun hızlanabilmesi için ülkede çoÄŸunluÄŸu Sırplardan oluÅŸan yerleÅŸim yerlerinde, “Sırp Belediyeler BirliÄŸi”nin kurulmasına izin verip, Sırbistan ile iliÅŸkilerini normalleÅŸtirmesi gerekiyor. Ekim ayında AB liderleri, bu birliÄŸin kurulması için iki ülkenin liderlerine bir tüzük taslağı sundu. Taslakta zaman kaybetmeden birliÄŸin kurulması talep ediliyor.
Kosova bu yönde olumlu bir adım atıp, Batılı liderlerin taleplerini karşılarsa, AB ve diğer kurumlara entegrasyon süreci hız kazanabilir.
Öte yandan, Kosova vatandaÅŸları, 1 Ocak 2024’ten itibaren Åžengen Bölgesi’ne 180 günlük süre içinde 90 güne kadar vizesiz seyahat edebilecek. Kararın uygulanmaya konulmasının ardından ülkenin AB’ye daha da yakınlaÅŸacağı tahmin ediliyor. (AA)
