Afrika ülkelerinin eski sömürgecilerinden tazminat talepleri, Sao Tome’nin Portekiz’den tazminat istemesiyle yeniden gündeme geldi.
Afrika ülkeleri, geçmişte yaşanan adaletsizliklerin tanınması ve tazmin edilmesi yönündeki taleplerini artırdı.
Anadolu Ajansı’nın haberine göre, Avrupa ülkeleri, 400 yılı aşkın süre 12,5 milyondan fazla Afrikalıyı gemilerle kaçırarak köle olarak sattı. Brezilya ve Karayipler gibi Amerika kıtasındaki ülkelere getirilen Afrikalılar, temel insan haklarından uzak koşullarda Avrupalı yerleşimciler için çalıştırıldı.
Sao Tome, geçen hafta sömürgeciliÄŸin neden olduÄŸu zararlar için Portekiz’den tazminat talep edeceÄŸini açıkladı.
Afrika’nın en yoksul ülkelerinden Sao Tome’yi 1486-1975 yıllarında sömürgeleri arasına dahil eden ve binlerce insanı köleleÅŸtirme, mülklerini elinden alma veya yerlerinden etme gibi yöntemlere maruz bırakan Portekiz, aradan geçen 50 yılın ardından sömürgecilik geçmiÅŸini kabul ederek tazminat ödeyebileceÄŸinin sinyallerini verdi.
Portekiz CumhurbaÅŸkanı Marcelo Rebelo de Sousa’nın, 23 Nisan’da, ülkesinin transatlantik köle ticareti ve sömürge döneminde iÅŸlenen suçlardan sorumlu olduÄŸunu ve tazminat ödenmesi gerektiÄŸini söylemesinin ardından Sao Tome, tazminat talebi planını bildirdi.
Portekiz, Angola, Cape Verde, Gine-Bissau ve Mozambik dahil olmak üzere Afrika’daki sömürgeciliÄŸi sürecinde, mülksüzleÅŸtirme ve kültürel yıkıma yol açtı.
Yaklaşık 6 milyon Afrikalı kaçırıldı ve Portekiz gemileriyle Atlantik’in karşısına zorla taşınarak baÅŸta Brezilya olmak üzere birçok ülkeye köle olarak satıldı.
Haiti’de sivil toplum örgütleri, Fransa’dan, “bağımsızlığını tanıması karşılığında” aldığı milyarlarca dolarlık tazminatı geri ödemesini talep ediyor.
Haiti, 300 yıllık sömürgeciliÄŸin ardından 1804’te bölgede bağımsızlığını kazanan ilk ülke olmuÅŸtu. Bağımsızlığın ilan edilmesinden sonra 1825’te Haiti’yi tanıyan Fransa, bağımsızlık sonrası kaybedilen gelirleri için bu ülkeyi 1947’ye kadar yıllık olarak ödenecek ağır tazminatlara zorlamıştı.
Almanya soykırımı kabul etti
Almanya, 2021’de Namibya’ya, orada gerçekleÅŸtirdiÄŸi soykırım için 1,1 milyar avro ödemeyi kabul etti.
Namibya’nın Almanya’nın Güneybatı Afrika sömürgelerinden olduÄŸu 1904-1908 döneminde, ülkenin iki büyük topluluÄŸu Herero ve Nama halklarının çıkardıkları isyanları bastırmak için on binlerce kiÅŸi öldürüldü.
Bölgede yaÅŸayan 65-80 bin Herero ile 20 bin Nama’nın neredeyse yarısının öldüğü tahmin ediliyor.
Nijer’de 26 Temmuz 2023’te yönetime el koyan askeri hükümet, “doÄŸal kaynaklarının bir asırdan fazla süren sömürge ve yaÄŸması için” Fransa’dan tazminat ödemesini istiyor.
Ãœlkede yetkililer, Afrika’nın yakın tarihine iliÅŸkin tüm arÅŸiv verilerinin inceleneceÄŸini ve Fransızların Nijer’e karşı biriktirdiÄŸi tüm borçların ödenmesi için ayrıntılı program hazırlanacağını söylüyor.
Tazminat talepleri Afrika ülkeleri için geniş bir gündem oluştururken, Avrupa ülkeleri bu konuda farklı tutumlar sergiliyor.
Ä°ngiltere bu konuda adım atmaktan kaçınırken, Fransa, Almanya ve Hollanda’nın sömürgecilik döneminde iÅŸlenen suçlar için sorumluluk aldığı görülüyor.
Afrika ve Karayip ülkeleri, 2023’te Gana’da düzenlenen bir zirvede, Afrika BirliÄŸinin Karayip ülkeleriyle ortaklık kurup Avrupa ülkelerini “tarihi kitlesel suçlar” için ödeme yapmaya ikna etmek üzere “birleÅŸik bir cephe” oluÅŸturmasıyla, kölelik için tazminat arayışına yönelik küresel bir hareket baÅŸlatmıştı.
Afrika Birliğinin 55 üyesi ile 20 ülkeden oluşan Karayip Topluluğu (Caricom) arasındaki ortaklık, eski köle sahibi ülkelere tazminat hareketine katılmaları için yapılan baskıyı artırmayı amaçlıyor.
Bu kapsamda Afrika ülkelerinin, “dava seçeneklerini” araÅŸtıracağı ve “Afrikalılara yönelik köleleÅŸtirme eylemlerinin iÅŸlendikleri dönemde ciddi insan hakları ihlalleri teÅŸkil edip etmediÄŸini” deÄŸerlendirmek üzere BirleÅŸmiÅŸ Milletler ile çalışacağı duyurulmuÅŸtu.
