Aldıkları yatırımla 1998’de bir banliyö garajında resmi olarak kurulan Google, siteleri gösterilen ilgiye göre sıraladığı algoritmasıyla kısa sürede en çok kullanılan arama motoru haline geldi
Dünyanın en büyük arama motoru Google, kuruluşundan bu yana 25 yılı geride bırakırken, Alphabet çatısı altında devam ettiği yolunda rekabet endişeleri ve alandaki yeni kurallarla sınanıyor.
Google’ın kuruluÅŸ süreci 1996 yılında California’daki Stanford Ãœniversitesi’nde doktora öğrencileri olan Larry Page ve Sergey Brin’in araÅŸtırma projesiyle baÅŸladı.
Geleneksel arama motorlarıyla yapılan aramalarda sonuçlar, aranan terimlerin sayfada kaç kez görüldüğü mantığıyla sıralanırken, Page ve Brin, “PageRank” adı verilen sitelerin gösterilen ilgiye göre sıralandığı arama motorunu tasarladı.
Page ve Brin, “Backrub” ismiyle hayata geçirdikleri arama motorunun adını daha sonra 10 üzeri 100 anlamına gelen “googol” kelimesinden esinlenerek “Google” olarak deÄŸiÅŸtirdi.
KuruluÅŸundan itibaren birkaç yılda Google, yalnızca akademik topluluÄŸun deÄŸil, Silikon Vadisi yatırımcılarının da dikkatini çekti. Aldıkları yatırımla 4 Eylül 1998’de resmi olarak kurulan Google’ın ekibi, “hantal masaüstü bilgisayarların” yer aldığı Kaliforniya’nın Menlo Park banliyösündeki bir garaj olan ofislerine geçiÅŸ yaptı.
Google arama motoru, sayıları giderek artan internet kullanıcılarının ilgisini çekerken, 2000 yılında arama anahtar kelimeleriyle ilgili reklamları satmaya başladı.
Tekil ziyaretçi sayısı 2001 Mayıs ayında ilk kez 1 milyarı bulan Google, 2003’te Blogger web sitesini satın alarak blog gönderilerinden toplanan bilgileri kullanma konusundaki rekabet yeteneÄŸini güvence altına aldı.
Google, dünyanın en büyük e-posta servislerinden Gmail’i 2004’te baÅŸlatırken, Android iÅŸletim sistemini 2005 yılında satın aldı. 2006’da ise YouTube’ı bünyesine katan Google, yine aynı yıl kendi veri merkezini kurdu.
Gitgide daha yüksek verimle çalışan bir arama motoru haline gelen Google, Orkut, Google Buzz ve Google+ gibi sosyal ağ araçlarına ek olarak, web tarayıcısı Google Chrome, fotoğraf görüntüleme ve düzenleme yazılımı Picasa ve anlık mesajlaşma Google Talk gibi uygulamaları hayata geçirdi.
Halka arzı
Google’ın ilk halka arzı, kuruluÅŸundan yaklaşık 5 yıl sonra AÄŸustos 2004’te gerçekleÅŸti. Åžirketin deÄŸeri halka arzından sonra büyük ölçüde yükselirken, 2005’te yaklaşık 52 milyar dolarlık piyasa deÄŸeriyle dünyanın en büyük medya ÅŸirketlerinden biri haline geldi.
Åžirket, 2014 itibarıyla 40’tan fazla ülkede 70’in üzerinde ofis sayısına ulaşırken, Alphabet çatısı altında yeniden organize oldu. Alphabet, Google ve Google’a ait diÄŸer ÅŸirketleri bir çatı altına almak amacıyla AÄŸustos 2015’te kuruldu.
Google, Nisan 2020’de, Kovid-19 salgını nedeniyle yılın geri kalanında iÅŸe alımların yavaÅŸlatılması ile yatırımların yeniden ayarlanması gibi çeÅŸitli maliyet düşürücü önlemlerini duyurdu.
Şirket, ulaştığı piyasa değeri ve ziyaretçi sayılarıyla sektörde lider konumda yer alırken, antitröst ihlalleri nedeniyle birçok ülkede tartışmalara neden oldu.
ABD Adalet Bakanlığı, 2019’da Google’ı soruÅŸturacağını bildirirken, soruÅŸturma sonucunda ÅŸirkete, arama ve arama reklamı pazarlarındaki tekel konumunu kötüye kullandığı gerekçesiyle Ekim 2020’de dava açıldı.
Ocak 2021’de Avustralya, Google’ın medya ÅŸirketlerine içeriklerini kullanma hakkı için ödeme yapmasını zorunlu kılan bir yasa teklifinde bulundu.
10 ABD eyaletinin Google’e karşı açtığı davaya iliÅŸkin belgelerde, ÅŸirketin rakip reklam hizmetlerine göre avantaj elde etmek için geçmiÅŸ reklam tekliflerinden elde edilen verileri kullanan bir program yürüttüğü ortaya çıktı.
Google 2010’dan sonra AB’nin radarına girdi
Avrupa ülkelerinde faaliyet gösteren ÅŸirketlerin sektörlerinde rekabete aykırı bir durum olup olmadığını denetleme yetkisini elinde tutan Avrupa BirliÄŸi (AB) Komisyonu Google’ı radarına aldı.
Yaptığı soruÅŸturmalarda rekabete veya antitröst yasalarına aykırı bir durum tespit ederse buna son veren ve firmalara yüksek para cezaları kesen Komisyon, özellikle 2010’dan itibaren Google’a yönelik çok sayıda inceleme baÅŸlattı.
Özellikle Google’ın alışveriÅŸ, Android iÅŸletim sistemi ve reklamları nedeniyle resmi soruÅŸturmalar açan AB, 2017’de Google’a internet aramalarındaki hakim konumunu kötüye kullanmaktan dolayı 2,42 milyar euroluk dönem için rekor seviyesinde olan para cezası verdi.
Komisyon ayrıca Google’dan ÅŸirketin çalışma biçimini deÄŸiÅŸtirmesini, arama motorundan alışveriÅŸ hizmetinde rakiplerine “eÅŸit muamele” yapmasını istedi.
AB, 2018’de de Android iÅŸletim sisteminde rekabet kurallarını ihlal ettiÄŸi ve piyasa hakimiyetini kötüye kullandığı gerekçesiyle Google’a yeni bir rekor olan 4,3 milyar euroluk para cezası verdi.
Bu dosya, Google’ın akıllı telefon ve tablet gibi mobil cihazlarda kullanılan Android iÅŸletim sisteminde kendi arama ve diÄŸer çeÅŸitli uygulamalarını cihazlarda yüklü olarak sunmasından kaynaklanıyordu.
SoruÅŸturmada, Google’ın çeÅŸitli cihaz üreticileriyle yaptığı sözleÅŸmelerde, Google arama, Play Store ve Chrome tarayıcısını önceden yükletmeye zorladığı ve bazı telefon üreticilerine Google aramayı önceden yüklemeleri halinde ödeme yaptığı ortaya çıkarılmış, bu durum kurallara aykırı bulunmuÅŸtu.
AB Komisyonu, 2019’da ise AdSense’de piyasa hakimiyetini kötüye kullandığı gerekçesiyle Google’a 1,49 milyar euroluk para cezası verdi. Karar, Google’ın üçüncü taraf internet siteleriyle imzaladığı sözleÅŸmelerde kısıtlayıcı maddelere yer vererek, rakiplerinin söz konusu internet sitelerine reklam vermelerini engellediÄŸi gerekçesiyle alındı.
Google AB’nin yeni kurallarına uyacağını bildirdi
Google, AB tarafından kesilen bütün cezalara karşı Avrupa Adalet Divanı’nda hukuki süreçler yürütmesine raÄŸmen bu cezaların iptal edilmesini saÄŸlayamadı.
Böylece, Google AB’nin rekabet kurallarına uymadığı gerekçesiyle toplamda 8 milyar euronun üzerinde para cezasına çarptırıldı.
Buna ilave olarak AB, Google’a reklamlar nedeniyle baÅŸka bir rekabet soruÅŸturmasını 2021 yılında baÅŸlattı. Bu kapsamda AB, Google’ın reklam teknolojisinde kendi hizmetlerini avantajlı konuma getirip getirmediÄŸini ve rakip reklam hizmet saÄŸlayıcıların zarara uÄŸratılıp uÄŸratılmadığını inceliyordu.
AB, haziran ayında Google’ı dijital reklam faaliyetlerinde rekabet kurallarını ihlal etmekle suçladı. AB Komisyonu’nun Google’ın reklam teknolojisi “adtech” sektöründe rekabeti bozarak AB antitröst kurallarını ihlal ettiÄŸine dair ön görüşünü Google’a bildirdi. Resmi sürecin devam ettiÄŸi dosyada ÅŸirketin ileride ciddi miktarda para cezası alması söz konusu olabilir.
Ayrıca AB, çok sayıda kullanıcısı bulunan Google gibi dünyanın en büyük teknoloji ÅŸirketlerine yönelik yeni katı kuralları 25 AÄŸustos’ta yürürlüğe aldı.
Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında, AB ülkelerinde faaliyet gösteren büyük dijital platformlar, arama motorları ve alışveriş siteleri, artık daha sıkı biçimde denetlenmeye ve sert kurallara tabi tutulmaya başlandı.
Aralarında Alphabet’e baÄŸlı Google arama motoru, Google Play, Google Maps, Google Shopping ve YouTube’un da yer aldığı büyük dijital platformların, dezenformasyonu sınırlamaları, yasa dışı içeriÄŸi hızla kaldırmaları, reÅŸit olmayanları internet ortamında daha fazla korumaları, riskleri azaltmaya yönelik adımlar atmaları ve dış denetime tabi tutulmaları ÅŸart oldu.
Kural ihlalinde bulunan dijital platformlara küresel cirolarının yüzde 6’sına varacak seviyede para cezaları uygulanacak. Ä°hlallerin tekrarı durumunda söz konusu dijital platformların AB’deki faaliyeti bitirilebilecek.
Google ise bu yeni uygulama ile birlikte hızla AB’nin dijital platformlara yönelik yeni katı kurallarına uyacağını açıkladı.
ÇoÄŸu kiÅŸi için günlük hayatın bir parçası haline gelen Google’a yönelik en yoÄŸun eleÅŸtiriler ise vergiden kaçınma, arama sonuçlarını manipülasyon, baÅŸkalarının fikri mülkiyetinin kullanımı, veri derlemesinde mahremiyete aykırı davranmak ile kullanıcı davranışlarını takip ve gözetleme gibi konularda geliyor.
Google’ın alanındaki lider konumunu muhafaza etmek için rakiplerinin önünü kapatacak davranışlar sergilemesi de olumsuz karşılanıyor. (AA)
