2021’de fırlatılan James Webb Uzay Teleskobu, her keÅŸfiyle derin uzaya ve evrenin geçmiÅŸine ışık tutmaya devam ediyor.
Uzayın bilinmezliÄŸinin insanoÄŸlunun merak duygusunu uyandırmasıyla, 1969’dan bu yana Dünya’nın ötesini keÅŸfetmek için farklı ülkeler ve uzay ajansları tarafından birçok misyon yürütülürken bu çalışmalarla, Ay ve GüneÅŸ Sistemi’ndeki gezegenler ile diÄŸer galaksiler ve evrenin derinlikleri hakkında bilgi edinmek amaçlanıyor.
AA, ilk insanlı uzay aracının Ay’a ulaÅŸmasının yıl dönümünde uzay çalışmalarını derledi.
ABD, 1969’da Apollo 11’le ilk astronotlarını Ay’a gönderirken bu macerada Neil Armstrong, Ay’ın yüzeyine ayak basan ilk insan oldu. Misyon süresince astronotlar, Ay’da bulunan kayalardan ve tozlardan örnek topladı. 12 Temmuz 1969’da ABD Havacılık ve Uzay Ajansının (NASA) baÅŸlattığı Apollo programı kapsamında “Apollo 11” misyonuyla 12 kiÅŸi Ay yüzeyine indi. Apollo Ay programı, “Apollo 17” misyonuyla 1972’de son buldu.
Sovyetler BirliÄŸi de 1969’da Ay’a fırlattığı “Zond 7” ile Dünya’nın ve Ay’ın renkli ve pek çok farklı açıdan fotoÄŸrafını çekmeyi hedefledi.
“Venera 7”, Sovyetler BirliÄŸi tarafından AÄŸustos 1970’te Venüs’e fırlatılan iki benzer uzay aracından birisiydi. Misyonun amacı Venüs’ün atmosferinden veri saÄŸlamak, gezegenin yüzeyine iniÅŸ yapmak ve iniÅŸin ardından veri aktarımına devam etmekti. Venera 7, baÅŸka bir gezegene iniÅŸ yapılmasının ardından Dünya’ya veri akışı saÄŸlayan ilk uzay aracı oldu.
Sovyetler BirliÄŸi’nin “Luna” programı kapsamında 12 Eylül 1970’te fırlatılarak Ay’a iniÅŸ yapan ilk robotik araÅŸtırma aracı “Luna 16” da Dünya’ya Ay’dan örnek getirdi. “Luna 17” ise 15 Kasım 1970’te Ay yörüngesine girip uyduya iniÅŸ yaptı. Bu misyonunla Ay’dan veri, görüntü ve örnek toplama amacıyla “Lunokhod 1” aracını yüzeye bırakmak amaçlandı.
Sovyetler BirliÄŸi, 1971’de baÅŸlatılan “Mars 2” ve devamındaki misyonlarla gezegenin yüzeyinin ve bulutların görüntüsünü yakalamayı, sıcaklığını ölçmeyi, topografyasını çalışmayı, yüzeyi, atmosferi ve manyetik alanlarını incelemeyi amaçladı.
Uzaydaki ilk istasyon
Ä°lk uzay istasyonu, Sovyet “Salyut 1” istasyonunun 1971’de Dünya yörüngesine fırlatılmasıyla kuruldu. Bu giriÅŸimin ardından yörüngede bulunan NASA’nın “Skylab” uzay istasyonu, astronot ve bilim insanlarının Dünya üzerinde çalışması ve uzay uçuÅŸlarının insan vücudunda da etkilerini araÅŸtırması için kullanıldı. Ä°lk Amerikan uzay istasyonu Skylab, 3 kiÅŸilik mürettebata ev sahipliÄŸi yaptı ve 1981’de beklenmedik ÅŸekilde Avustralya’nın kırsal kesimlerine düştü.
NASA’nın “Pioneer” serisi, henüz uzay mühendisliÄŸinin baÅŸlangıç evresinde GüneÅŸ Sistemi’ni keÅŸfetmeye baÅŸladı. “Pioneer 10”, 2 Mart 1972’de fırlatıldı ve Jüpiter yakınından geçerek, bu gezegeni ziyaret eden ilk uzay aracı oldu. Venüs’e gönderilen “Pioneer Venus 1” ise 1978’de fırlatıldı.
ABD’nin “Mariner” serisi, 1962-1973 arasındaki dönemi kapsıyor. Bu çerçevede Merkür, Venüs ve Mars’a keÅŸif araçları gönderildi. “Mariner 9”, Mars’ın yörüngesine ilk giren ve gezegendeki volkanları ve büyük kanyonları keÅŸfeden araç oldu. O zamana dek bilim insanları, Mars’ın yüzeyinin Ay’a benzediÄŸini düşünüyordu.
NASA’nın Ay’a sonraki 21 yıl boyunca son misyonu olan “Explorer 49” da 10 Haziran 1973’te fırlatıldı. Araç, Ay yörüngesine yerleÅŸtirildi. 1975’te misyonun tamamlandığını duyuran NASA, uzay aracıyla son etkileÅŸimin AÄŸustos 1977’de yaÅŸandığını açıkladı.
“Viking 1 ve 2”, NASA’nın yürüttüğü misyonla 1976’da Mars’ın yüzeyine ilk kez inen uzay araçları oldu. KeÅŸif araçları, yıllarca yüzeyde çalışarak Mars çevresi hakkında veriler topladı ve yaÅŸam bulgusu aradı. Birçok fotoÄŸraf çeken araçlar, Mars yüzey çevresinin kimyasını inceleyerek “regolit” adlı Mars tozunda bulunan mikroorganizmaların test edilmesini saÄŸladı.
NASA’nın “Voyager 1 ve 2” uzay araçları, Voyager 2’nin ek finansmanıyla, 1986’da Uranüs’ün ve 1989’da Neptün’ün yakınından geçmesine izin veren nadir bir gezegen hizalanmasından yararlanmak için 1977’de fırlatıldı. Ä°kisi de Jüpiter, Satürn ve yıllar sonra yıldızlar arası uzay keÅŸiflerine katıldı ve detaylı görüntülerini çekti. Voyager 1 ve 2, hala Dünya’ya bilgi saÄŸlamaya devam ediyor.
ABD ve Sovyetler Birliği dışında ilk kez Japonya uzay aracı fırlattı
Japonya’nın uzay aracı “Sakigake (MS-T5)”, ABD ve Sovyetler BirliÄŸi dışında bir ülke tarafından fırlatılan ilk derin uzay aracı olması nedeniyle dikkati çekti. Misyonun temel amacıysa Halley kuyruklu yıldızının incelenmesiydi.
“Giotto”, Avrupa’nın ilk derin uzay misyonuydu ve 2 Temmuz 1985’te fırlatıldı. Uzay aracı, Halley kuyruklu yıldızının yakınından geçerek fotoÄŸraflamayı ve incelemeyi amaçlıyordu.
NASA tarafından 4 Mayıs 1989’da Venüs yörüngesine fırlatılan “Magellan”, Venüs’ün tüm yüzeyinin görüntüsünü elde etmesi nedeniyle uzay ajansının en baÅŸarılı derin uzay misyonlarından biri olarak görülüyor.
NASA tarafından 18 Ekim 1989’da Jüpiter’in uydularından Europa’ya gönderilen “Galileo”, aynı zamanda Gaspra ve Ida asteroitlerini ziyaret ederek bunu baÅŸaran ilk uzay aracı oldu.
NASA misyonuyla 15 Ekim 1997’de Satürn yörüngesine gönderilen “Cassini”, gezegenin halkası ve uyduları üzerine çalıştı. Ocak 2005’te araÅŸtırma aracı “Huygens” Satürn’ün en büyük uydusu Titan’a iniÅŸ yaptı. Cassini’nin misyonu 15 Eylül 2017’de sona erdi.
Japonya’nın ilk gezegenler arası uzay aracı
Japonya, 3 Temmuz 1998’de Mars’a düzenlenen “Nozomi” misyonuyla ABD ile Sovyetler BirliÄŸi’nin ardından gezegenler arası uzay aracı kullanan üçüncü ülke oldu. Uzay aracı Nozomi, Mars görevini çeÅŸitli nedenlerle tamamlayamamasının ardından, GüneÅŸ’in yörüngesinde misyonunu sürdürdü ve derin uzay çevresi hakkında önemli bilgiler elde etti.
NASA, 1999’da baÅŸlattığı “Stardust” misyonuyla da Wild-2 kuyruklu yıldızından “yıldızlararası toz” örneÄŸi alarak dünyaya getirmeyi baÅŸardı.
AÄŸustos 2001’de kozmik kökenleri daha iyi anlama amaçlı NASA, “Genesis” misyonunu baÅŸlattı ve GüneÅŸ Sistemi’nde veri toplanarak Dünya’ya getirilmesi hedeflendi.
Çin’in ilk Ay misyonu: Çang’ı
Çang’ı misyonu 2007’de baÅŸladı ve Çin’in Ay’a yürüttüğü ilk misyon serisi olması nedeniyle önem arz ediyor.
Hindistan tarafından Ekim 2008’de fırlatılan Chandrayaan-1 de ülkenin ilk derin uzay misyonu ve Ay’da su moleküllerinin keÅŸfedilmesinde önemli rol oynadı.
Japonya tarafından Aralık 2014’te fırlatılan “Hayabusa” ile Ryugu asteroidinin incelenmesi ve örneklerin Dünya’ya analiz için getirilmesi amaçlandı. 8 yıl önce de Hayabusa 2 misyonu baÅŸladı.
NASA’nın 16 Ekim 2021’de baÅŸlatılan “Lucy” misyonu, rekor seviyede asteroit keÅŸfetmeyi amaçlıyor. 26 Eylül 2022’de baÅŸlatılan “Çifte Asteroit Yeniden Yönlendirme Testi (DART)”, Dünya’ya çarpma riski bulunan asteroitlerin yörüngelerini itme yöntemiyle deÄŸiÅŸtirecek teknolojiyi içeriyor.
Güney Kore’nin ilk Ay misyonu: Danuri
Güney Kore’nin ilk Ay misyonu “Danuri” isimli “Ay Yörüngesi KeÅŸif Aracı”da, 4 AÄŸustos 2022’de fırlatıldı.
“Lunar Ice Cube” misyonu da NASA tarafından 16 Kasım 2022’de baÅŸlatılarak Ay’daki su dağılımı ve organik uçucu maddeleri inceleme görevini yürütüyor.
NASA’nın 11 Aralık 2022’de baÅŸlattığı “Lunar Flashlight” da Ay’ın güney kutbu yakınında karanlıkta kalan bölgelerdeki buzu tespit etme amaçlı kullanılacak.
Jüpiter Buzlu Uydu KaÅŸifi (JUICE), Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından 14 Nisan 2023’te baÅŸlatılan ve Jüpiter’in Ganymede, Callisto ve Europa uydularına odaklanan bir misyon.
Uluslararası Uzay İstasyonu
Uluslararası Uzay Ä°stasyonunun (UUÄ°) inÅŸası 1998’de baÅŸladı ve daimi mürettebatlar için ayrı bir kısım 2000’de kuruldu. UUÄ°, bilim ve uzun süreli misyonlarda insan saÄŸlığının incelenmesi konusunda bir test alanı saÄŸlıyor. Genellikle görevlendirilen astronot ve bilim insanları, istasyonda 6 ay kalıyor ancak az sayıda NASA astronotunun 1 yıl kaldığı da görülüyor.
UUÄ°, Kasım 2000’de “Expedition 1″in istasyona varışıyla birlikte iÅŸlevselliÄŸini korumaya devam ediyor. Ä°stasyon bugüne kadar astronotlar, kozmonotlar ve 17 ülkeden uzay turistleri tarafından ziyaret edildi.
NASA, uluslararası ortaklarla Artemis programıyla 2020’lerde Ay’a insanları geri döndürmeyi amaçlıyor. Mürettebatsız “Artemis 1”, Ay çevresinde 2021’de baÅŸarıyla dolaÅŸtı. “Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO)”, NASA tarafından 2009’da Ay’ı yüksek çözünürlükle haritalandırmak için fırlatıldı. LRO, ÅŸu anda NASA’nın Artemis programı için keÅŸif görevi görüyor ve Ay’ın güney kutbuna yapılan iniÅŸ misyonlarına görüntü saÄŸlıyor.
Uzay Teleskopları
NASA tarafından 2009’da uzaya fırlatılan Kepler Uzay Teleskobu gibi araçlar, GüneÅŸ Sistemi dışındaki diÄŸer yıldızların yörüngesindeki gezegenleri keÅŸfetti.
“Ötegezegen” keÅŸifleri dönemi, 1995’te baÅŸladı ve ÅŸu anda geliÅŸmiÅŸ teknoloji sayesinde uzaydaki araçlar, bu ötegezegenlerden bazılarının atmosferini inceleyip tanımlayabiliyor.
NASA ve ESA ortaklığında 1990’da evreni keÅŸfetmek amacıyla fırlatılan Hubble Uzay Teleskobu’nun aynasının zarar görmesiyle 1993’te tamir misyonuyla ilk uzay aracı gönderildi. 2009’a kadar 4 bakım misyonu düzenlendi. Hubble, hala aktif ve evrenin hızlanmasını doÄŸrulamasının yanı sıra birçok keÅŸfin de kaynağı.
James Webb Uzay Teleskobu (JWST) da 2021’de daha önce oluÅŸmuÅŸ galaksileri ve evrenin tarihini keÅŸfetmek için fırlatıldı. JWST’nin kayda deÄŸer keÅŸifleri arasında pek çok yıldız, ötegezegen ve genç galaksiler yer alıyor.
Mars inceleme programları
“Mars Rover” programı kapsamında NASA’nın bazı uzay araçları Mars’ın yüzeyinde eskiden su olduÄŸuna dair kanıtlar buldu. Bu da devam eden programları tetikleyen bir neden. NASA’nın ilk Mars Rover’ı (gezgincisi) “Sojourner”, 1996’da uzay aracı “Pathfinder”ın gezegene iniÅŸiyle yüzeye ulaÅŸtı.
Sonrasında NASA’nın “Mars Exploration Rovers” misyonu kapsamında “Spirit” ve “Opportunity” olarak bilinen araçlar, 2004’te Mars’ın yüzeyine vardı ve yıllarca gezegeni keÅŸfetti.
Bir araba boyutundaki “Curiosity” adlı araç 2012’de, en geliÅŸmiÅŸ araç “Perseverance” 2021’de Mars’ta görevlerine baÅŸladı. Her iki araç da hala aktif.
