Dünya Meteoroloji Örgütü, orman yangınları ve sıcak hava dalgalarından kaynaklanan kirliliğin artmasının hava kalitesini iyileştirmenin yanı sıra insan ve ekosistem sağlığını koruma yönündeki uluslararası çabaları baltalama riski taşıdığını bildirdi.
WMO, hava kalitesi ve iklim arasındaki bağlantıları inceleyen yeni raporunu yayımladı.
Raporda, “Orman yangınları ve sıcak hava dalgalarından kaynaklanan kirliliÄŸin artması, hava kalitesini iyileÅŸtirme ile insan ve ekosistem saÄŸlığını koruma yönündeki uluslararası çabaları baltalama riski taşıyor.” ifadesi kullanıldı.
Ä°nce partikül madde ve yeryüzüne yakın ozon gibi havanın kirlenmesine neden olan etkenlerin yanı sıra yaygın ve ekosistemler için potansiyel olarak zararı bulunmasına raÄŸmen yeterince izlenmeyen siyah karbon ve mikroplastikler gibi aerosollerin atmosferik gözlemlerinin iyileÅŸtirilmesi ihtiyacı vurgulanan raporda, “Hava kalitesi ve iklimin birbirinden ayrı ele alınamayacağı için bu konularda tamamlayıcı ve koordineli politikalar önemli.” deÄŸerlendirmesi yer aldı.
PM2.5 olarak da bilinen ince partikül maddenin akciğerlere ve kan dolaşımına derinlemesine nüfuz edebildiği için sağlık açısından tehlikeli olduğuna işaret edilen raporda, bunun, endüstriyel faaliyetler, tarım, konutların ısıtılması ve ulaşımın yanı sıra orman yangınları ve toz fırtınaları gibi birçok farklı sebeple yayıldığı kaydedildi.
Raporda, “Son yıllardaki eÄŸilimlere paralel olarak 2025’te PM2.5 konsantrasyonları, artan yangınlar nedeniyle Kanada’nın kuzeyi, Rusya’nın bir kısmı ve Batı-Orta Afrika’da uzun vadeli ortalamanın üzerinde seyretti.” ifadesi kullanıldı.
Ä°nsan faaliyetlerinden kaynaklanan ve emisyonlardaki düşüşü yansıtan PM2.5 seviyelerinin, 2025’te Çin’de uzun vadeli ortalamanın altında kalmayı sürdürdüğüne dikkat çekilerek, Hindistan’da biyokütle yakımı ve diÄŸer kirlilik nedeniyle ortalamanın üzerinde seviyelerin görülmeye devam ettiÄŸi vurgulandı.
“Aşırı orman yangınları artıyor”
Raporda, ÅŸu deÄŸerlendirmelere yer verildi:
“Aşırı orman yangınları artıyor ve duman yüksek toksisitesi nedeniyle büyük saÄŸlık sorunlarına yol açıyor. Avrupa ve Kuzey Amerika’daki düzenlemeler endüstriyel ve ulaşım kaynaklı PM2.5 emisyonlarını azaltmış olsa da yangınla ilgili PM2.5’e maruziyet arttı. Bir çalışma, aşırı yangınların neden olduÄŸu dumanın 1990’lardan bu yana küresel olarak üç katına çıktığını ve 2010-2018 döneminde yılda yaklaşık 100 bin ek ölüme neden olduÄŸunu gösteriyor ancak bu muhtemelen bir alt tahmin.”
Aşırı yangınların etkili olduğu hava koşullarının gelecekte artmasının beklendiği kaydedilen raporda, Dünya Sağlık Örgütünün (DSÖ) hava kalitesi yönergelerine uymanın giderek zorlaştığının altı çizildi.
Yer seviyesindeki ozon kirliliğinin insan sağlığını, tarımı ve ekosistemleri etkilediğine ve sıcak hava dalgaları nedeniyle giderek büyüyen bir sorun haline geldiğine işaret edilen raporda, ozon kirliliğine uzun süreli maruz kalmanın, öncelikle solunum yolu hastalıkları yoluyla artan ölüm oranlarıyla ilişkili olduğu belirtildi.
Raporda, “Ozon kirliliÄŸindeki bu artan maruziyet, on binlerce ek erken ölüme yol açma potansiyeline sahip. Ozonla ilgili geleceÄŸe dönük saÄŸlık risklerinin yoÄŸunlaÅŸması bekleniyor.” ifadeleri yer aldı.
